یادداشتی به مناسبت روز ملی بهره‌وری

در دنیای امروز «بهره‌وری» دیگر یک انتخاب مدیریتی یا یک شعار سازمانی نیست؛ بلکه ضرورتی راهبردی برای عبور اقتصاد ایران از مانع‌نمایی از محدودیت منابع، ناترازی انرژی و افزایش رقابت‌پذیری در عرصه ملی و منطقه‌ای است. در این میان، صنعت حمل‌ونقل به‌عنوان شریان حیاتی اقتصاد کشور، نقشی تعیین‌کننده در تحقق رشد بهره‌ور ایفا می‌کند و بدون تردید، حمل‌ونقل ریلی مهم‌ترین مزیت مغفول‌مانده ایران در این حوزه است.

واقعیت آن است که توسعه پایدار در بخش حمل‌ونقل، صرفاً با افزایش طول خطوط یا توسعه فیزیکی زیرساخت‌ها محقق نمی‌شود. آنچه در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، افزایش بهره‌وری شبکه و ناوگان ریلی است؛ موضوعی که سال‌هاست در ادبیات تخصصی حمل‌ونقل ریلی کشور مورد تأکید کارشناسان و فعالان این صنعت قرار دارد. افزایش سرعت بازرگانی، کاهش زمان توقف ناوگان، بهینه‌سازی چرخه‌های حرکتی لکوموتیو و واگن، هوشمندسازی فرایندها، استفاده از داده و فناوری‌های نوین و همچنین اصلاح مدل‌های اقتصادی و مدیریتی، از مهم‌ترین مؤلفه‌های ارتقای بهره‌وری در بخش ریلی محسوب می‌شوند.

امروزه در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، حمل‌ونقل ریلی نه‌تنها یک ابزار جابه‌جایی، بلکه یک مزیت اقتصادی و ژئوپلیتیکی است. در ایران عزیز ما که موقعیت ممتاز جغرافیایی، منابع گسترده معدنی و ظرفیت‌های بزرگ صنعتی دارد، طبیعی است که ارتقای سهم حمل‌ونقل ریلی از کل جابه‌جایی‌ها باید به یک اولویت ملی تبدیل شود. این موضوع به‌ویژه در شرایط ناترازی انرژی و ضرورت کاهش مصرف سوخت، اهمیت فراوان دارد؛ چراکه حمل‌ونقل ریلی به‌صورت ذاتی، اقتصادی‌تر، ایمن‌تر و بهره‌ورتر از سایر شیوه‌های حمل بار در مسافت‌های طولانی است.

با این حال، دست‌یابی به بهره‌وری پایدار در این صنعت، نیازمند نگاه یک‌پارچه و تصمیمات جسورانه است. واگذاری تصدی‌گری‌ها از دولت به بخش خصوصی به‌ویژه در زمینه‌های دانش‌بنیانی چون بهره‌برداری از شبکه، توسعه متوازن ناوگان لکوموتیو و واگن، تشویق و تسهیل سرمایه‌گذاری خصوصی، اصلاح ساختارهای تعرفه‌ای، تقویت لجستیک ریلی و حرکت به سمت حکم‌رانی هوشمند در زنجیره حمل‌ونقل، از جمله اقداماتی است که می‌توانند آینده این صنعت را در مسیر رشد هدایت کنند.

در مجموعه موسسه صندوق پس‌انداز کارکنان راه‌آهن نیز معتقدیم سرمایه‌گذاری مؤثر و حمایت هدفمند از ظرفیت‌های مولد حوزه ریلی، زمانی ارزش‌آفرین خواهد بود که بر پایه بهره‌وری، نوآوری و نگاه بلندمدت شکل گیرد. بدون تردید، آینده اقتصاد حمل‌ونقل ایران، به حدود موفقیت ما در تبدیل «ظرفیت» به «عملکرد بهره‌ور» وابسته است.

روز ملی بهره‌وری، فرصتی مغتنم برای بازاندیشی در مسیر توسعه کشور و تجدید عزم برای ساختن اقتصادی کارآمدتر، هوشمندتر و رقابت‌پذیرتر است؛ مسیری که حمل‌ونقل ریلی می‌تواند به مثابه «راهی آهنین»، یکی از اصلی‌ترین پیشران‌های آن باشد. این روز را با چنین نگاهی گرامی می‌داریم.

سبحان نظری

مدیر عامل موسسه صندوق پس‌انداز کارکنان راه‌آهن